Từ Tết Nguyên Đán Ất Tỵ 2025 đến tận Tết Nguyên đán Quý Sửu 2033, người dân mới lại có ngày 30 Tết.
Tại sao tháng Chạp có 29 ngày?
Theo lịch âm, số ngày trong mỗi tháng được xác định dựa trên chu kỳ vận hành của Trái đất, Mặt Trăng và Mặt Trời. Lịch âm còn được gọi là lịch Mặt Trăng bởi cách tính dựa trên quan sát chu kỳ trăng tròn - trăng khuyết. Mỗi tháng âm lịch trung bình dài 29,53 ngày. Sau khi làm tròn, tháng có thể là 29 ngày (tháng thiếu) hoặc 30 ngày (tháng đủ).
Người quan sát từ Trái đất nhận thấy sự thay đổi ánh sáng Mặt Trăng mỗi đêm, bởi ánh sáng phản chiếu từ Mặt Trời trên bề mặt Mặt Trăng. Khi Trái đất - Mặt Trăng - Mặt Trời thẳng hàng, Mặt Trăng “mất hút”, tạo nên ngày mùng 1 âm lịch, hay còn gọi là ngày Sóc. Ngược lại, khi Mặt Trăng - Trái đất - Mặt Trời thẳng hàng theo hướng khác, sẽ là thời điểm trăng tròn. Dù ngày rằm (15 âm lịch) không phải lúc nào cũng trùng với trăng tròn, ngày mùng 1 luôn xác định chính xác theo chu kỳ thiên văn.
Chính vì cơ chế này, tháng Chạp có thể chỉ kéo dài 29 ngày, dẫn đến việc không có ngày 30 Tết trong một số năm. Đây là đặc trưng của lịch âm, phản ánh sự điều chỉnh theo thiên văn, khác với lịch dương 365 ngày cố định.
Năm 2025 và sự xuất hiện tháng nhuận.
Một năm âm lịch bình thường có 354 ngày, ngắn hơn năm dương lịch 11 ngày. Để cân bằng, cứ sau 3 năm âm lịch cần thêm một tháng nhuận. Tuy nhiên, do năm âm lịch vẫn chậm hơn dương lịch, các chuyên gia lịch sử tính toán 19 năm dương lịch sẽ tương ứng với 235 tháng âm lịch, thừa 7 tháng, gọi là 7 tháng nhuận. Các tháng nhuận này được phân bổ vào các năm thứ 3, 6, 9, 11, 14, 17 và 19 trong chu kỳ 19 năm.
Năm 2025 là năm nhuận âm lịch, tháng nhuận được đặt vào tháng 6, tức năm 2025 sẽ có 2 tháng 6 âm lịch. Cách tính này giúp cân bằng lịch âm với năm dương lịch, nhưng cũng khiến các tháng khác bị rút ngắn. Tháng Chạp 2025 chỉ có 29 ngày, nghĩa là người dân không còn 30 Tết và phải đón giao thừa sớm vào đêm 29.
Các quy tắc về tháng nhuận còn ghi rõ tháng Giêng và tháng Chạp không bao giờ được chọn làm tháng nhuận, nên hiện tượng 8 năm liên tiếp thiếu ngày 30 Tết là điều tất yếu theo chu kỳ lịch âm.
8 năm liên tiếp không có 30 Tết
Theo tính toán, từ 2025 đến 2032, tháng Chạp chỉ có 29 ngày, người Việt sẽ đón Tết Nguyên đán vào tối 29 tháng Chạp. Phải đến năm 2033, ngày 30 Tết mới xuất hiện trở lại. Sự kiện này phản ánh quy luật thiên văn và cách tổ chức lịch âm phức tạp, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tháng nhuận trong điều chỉnh Tết Nguyên đán.
Mặc dù thiếu ngày 30 Tết, phong tục chuẩn bị, trang trí và lễ cúng giao thừa vẫn diễn ra bình thường, chỉ là đón sớm hơn một ngày. Hiện tượng này cũng giúp người dân nhận thức sâu hơn về lịch âm, mối liên hệ giữa thiên văn học và các nghi lễ truyền thống, đồng thời nhắc nhở rằng Tết Nguyên đán không phụ thuộc hoàn toàn vào năm dương lịch.
Lịch âm dịp Tết Nguyên đán trong các năm.
H.Anh (TH) (Theo Thuơng Hiệu và Pháp Luật)
