Sau nhiều năm bị xem là nền tảng sở hữu lượng người dùng khổng lồ nhưng gần như không chia sẻ doanh thu trực tiếp cho creator, Meta cuối cùng cũng đã bắt đầu mở chương trình kiếm tiền cho một số người dùng Facebook tại Việt Nam.

Thông tin này nhanh chóng thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng sáng tạo nội dung khi lần đầu tiên nhiều tài khoản cá nhân tại Việt Nam nhận được lời mời bật kiếm tiền trực tiếp từ bài đăng và video trên Facebook. Tuy nhiên, phía sau tín hiệu tưởng như “mở ra mỏ vàng mới” ấy lại là một thực tế khác: cuộc chơi creator economy hiện nay đã khó hơn rất nhiều so với thời kỳ bùng nổ mạng xã hội trước đây.

Thông báo gửi tiền của Facebook.

Facebook buộc phải thay đổi để giữ chân creator

Trong suốt hơn 10 năm, YouTube gần như thống trị thị trường sáng tạo nội dung nhờ mô hình chia sẻ doanh thu quảng cáo rõ ràng. Chỉ cần video có lượt xem ổn định, creator đã có thể kiếm tiền đều đặn.

Trong khi đó, Facebook dù sở hữu hàng tỷ người dùng và doanh thu quảng cáo thuộc top lớn nhất thế giới lại chủ yếu được xem là nơi:

• kéo traffic,
• xây cộng đồng,
• bán hàng,
• chạy quảng cáo,
• hoặc tăng nhận diện cá nhân.

Rất ít người xem Facebook là nền tảng có thể “sống bằng nội dung” như YouTube.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của TikTok đã khiến Meta buộc phải thay đổi chiến lược.

Cuộc chiến video ngắn, Reels và attention economy khiến các nền tảng không còn chỉ cạnh tranh người dùng, mà còn cạnh tranh trực tiếp đội ngũ creator giữ chân cộng đồng.

Creator Việt bắt đầu được mở kiếm tiền

Theo chia sẻ từ nhiều người dùng Việt Nam, Facebook hiện đã bắt đầu cho phép một số tài khoản bật kiếm tiền thông qua Chế độ Chuyên nghiệp (Professional Mode).

Thông báo thanh toán của mạng xã hội cho người sáng tạo tại Việt Nam. Ảnh: Hồng Phúc Nguyễn.

Quy trình tham gia khá giống các nền tảng khác:

• khai báo thông tin thuế,
• liên kết PayPal hoặc tài khoản ngân hàng,
• đạt ngưỡng thanh toán tối thiểu khoảng 50 USD.

Tuy nhiên, mức doanh thu thực tế hiện vẫn khá thấp.

Nhiều creator cho biết dù bài đăng có lượng reach và tương tác tốt, số tiền kiếm được sau nhiều tháng chỉ dao động vài chục USD. Điều này khác khá xa kỳ vọng của nhiều người từng nghĩ Facebook sẽ trở thành “YouTube phiên bản mới”.

Theo giới phân tích creator economy, nguyên nhân là vì Meta hiện vẫn ưu tiên ngân sách cho Reels và video ngắn — nơi họ đang cạnh tranh trực tiếp với TikTok.

Nói cách khác, Facebook có trả tiền, nhưng phần lớn tiền vẫn đang ưu tiên cho video thay vì các bài post thông thường.

Facebook hiện tại đã rất khác thời “câu like, câu share”

Điều đáng chú ý không nằm ở số tiền creator nhận được, mà ở cách Facebook đang thay đổi toàn bộ hệ sinh thái nội dung.

Nếu Facebook giai đoạn 2015–2020 từng là thời đại của:

• fanpage đăng lại,
• content copy,
• meme viral,
• tiêu đề giật gân,
• câu share hàng loạt,

thì Facebook hiện nay lại ưu tiên:

• nội dung nguyên bản,
• creator cá nhân,
• video mặt thật,
• tương tác thật,
• xây cộng đồng riêng.

Nhiều tài khoản được bật kiếm tiền hiện nay chủ yếu là profile cá nhân thay vì fanpage lớn. Đây được xem là tín hiệu cho thấy Meta muốn biến Facebook thành một nền tảng “creator-first”, tương tự TikTok.

Thay vì chỉ lướt feed, Facebook đang cố kéo người dùng quay lại đăng bài và xây dựng hình ảnh như những nhà sáng tạo nội dung thực thụ.

Giấc mơ kiếm tiền từ Facebook vẫn còn nhiều rào cản

Dù vậy, việc kiếm tiền ổn định từ Facebook hiện vẫn không hề dễ dàng.

Facebook mở chế độ kiếm tiền, nhưng giới hạn người có thể tham gia. Ảnh: Reuters.

Theo các điều kiện từ chương trình kiếm tiền CMP của Meta, creator thường phải đáp ứng:

• khoảng 10.000 follower,
• hàng trăm nghìn phút xem,
• nội dung nguyên bản,
• không vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng,
• không dính bản quyền.

Trong khi đó, reach tự nhiên của Facebook hiện đã giảm mạnh so với nhiều năm trước.

Ở thời điểm mạng xã hội tràn ngập:

• nội dung AI,
• clip cắt lại,
• video ngắn tốc độ cao,
• content spam,

việc duy trì tương tác ổn định trở nên khó hơn rất nhiều, đặc biệt với creator độc lập.

Điều này tạo ra một nghịch lý khá rõ:

Facebook muốn người dùng tạo nội dung chuyên nghiệp hơn, nhưng mức chia sẻ doanh thu hiện tại vẫn chưa đủ hấp dẫn để nhiều người xem đây là một nghề thực sự.

Cuộc chiến lớn nhất hiện nay là “giữ sự chú ý”

Đằng sau câu chuyện Facebook trả tiền cho creator Việt Nam thực chất là cuộc cạnh tranh khốc liệt của attention economy — nền kinh tế dựa trên thời gian chú ý của người dùng.

Hiện mỗi nền tảng đều có lợi thế riêng:

• TikTok mạnh về viral,
• YouTube mạnh về kiếm tiền dài hạn,
• còn Facebook sở hữu lượng người dùng khổng lồ cùng hệ sinh thái cộng đồng lâu năm.

Tuy nhiên, để giữ người dùng ở lại nền tảng, Meta buộc phải giữ được creator — những người liên tục sản xuất nội dung mới mỗi ngày.

Và có lẽ đó mới là lý do lớn nhất khiến Facebook bắt đầu chia tiền cho người dùng Việt Nam: không hẳn vì “hào phóng hơn”, mà vì trong cuộc đua mạng xã hội hiện nay, nền tảng nào không giữ được creator thì cũng rất khó giữ được người xem.