Của cải đang đổ dồn vào tay một nhóm cực kỳ nhỏ.

Khối tài sản của giới siêu giàu toàn cầu vừa vượt mốc 20.100 tỷ USD, tương đương gần 20% GDP cả thế giới. Chỉ 15 năm trước, con số này mới là 4.500 tỷ USD. Đến năm 2024 tăng lên 14.200 tỷ USD, và giờ đã vọt lên hơn 20.000 tỷ USD.

Theo Gabriel Zucman – Giám đốc Đài quan sát Thuế Quốc tế, đây không chỉ là chuyện giàu có thêm mà là dấu hiệu rõ nét của sự tập trung của cải mạnh mẽ, do AI thống trị và các chính sách thuế ưu đãi cho người giàu.

Mỹ là điểm nóng nhất. Quốc gia này chiếm khoảng 1/3 trong gần 3.000 tỷ phú toàn cầu. Chỉ trong 2 năm qua, tài sản của các tỷ phú Mỹ đã tăng tới 40%, đúng vào giai đoạn chính sách thuế thay đổi theo hướng có lợi cho giới đầu tư và gia đình siêu giàu.

Làn sóng AI đẩy tài sản bùng nổ

Động lực lớn nhất lúc này chính là AI. Hàng nghìn tỷ USD vốn đổ vào một vài ông lớn công nghệ như Nvidia, Apple, Microsoft, Alphabet, Meta và TSMC. Giá trị các công ty này vượt mốc 1.000 tỷ USD, mang về lợi nhuận khổng lồ cho nhà sáng lập và cổ đông lớn.

Điểm đặc biệt là những tập đoàn này sử dụng rất ít lao động so với quy mô lợi nhuận. Kết quả là thu nhập từ vốn tăng nhanh hơn rất nhiều so với thu nhập từ tiền lương.

Từ đầu những năm 2000 đến nay, khoảng cách giữa lợi nhuận đầu tư và tiền công ngày càng rộng ra vì nhiều lý do: công đoàn suy yếu, tự động hóa, AI, chuyển sản xuất ra nước ngoài, cùng chính sách thuế ưu tiên thu nhập từ đầu tư hơn thu nhập lao động.

Các “công ty siêu sao” thống lĩnh thị trường cũng góp phần thay đổi cán cân quyền lực. Họ giữ lại phần lớn lợi nhuận cho cổ đông thay vì chia sẻ nhiều hơn với người lao động.

Ví dụ điển hình là SpaceX. Nếu lên sàn với mức định giá dự kiến 1.770 tỷ USD, công ty sẽ trở thành doanh nghiệp giá trị nhất thế giới. Với 42% cổ phần, Elon Musk có khả năng trở thành người đầu tiên sở hữu tài sản vượt 1.000 tỷ USD. Để hình dung, hiện chỉ có khoảng 21 quốc gia trên thế giới có GDP hàng năm vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Chứng khoán và chính sách thuế

Phần lớn tài sản của tỷ phú đến từ chứng khoán. Dù nhiều người thường cũng mua cổ phiếu qua quỹ hưu trí, lợi ích lớn nhất vẫn thuộc về nhóm giàu nhất.

Theo Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, 1% người giàu nhất nắm giữ khoảng một nửa tổng lượng cổ phiếu. Riêng nhóm 0,1% giàu nhất sở hữu 13.700 tỷ USD cổ phiếu – gần gấp đôi toàn bộ cổ phiếu mà 90% hộ gia đình Mỹ còn lại đang nắm.

Của cải không chỉ tập trung vào tỷ phú chung chung, mà còn dồn mạnh vào tầng lớp giàu nhất trong giới siêu giàu. Hiện nhóm 0,0001% người giàu nhất thế giới kiểm soát khối tài sản tương đương 17% GDP toàn cầu.

Chính sách thuế cũng đóng vai trò quan trọng. Việc giảm thuế doanh nghiệp và thuế dành cho người giàu trong thập kỷ qua giúp tập đoàn giữ nhiều lợi nhuận hơn, đồng thời tạo điều kiện để giới tỷ phú nhân tài sản từ cổ phiếu và đầu tư. Ngược lại, người lao động vẫn gánh chính các loại thuế thu nhập và thuế lương.

Trước xu hướng này, nhiều nước như Pháp, Đức, Anh, Brazil và Mỹ đã dấy lên lời kêu gọi đánh thuế tài sản. Tại California – nơi có hơn 200 tỷ phú sinh sống – một đề xuất áp thuế một lần 5% trên tài sản ròng của tỷ phú sẽ được đưa ra bỏ phiếu trong năm nay.

Những người ủng hộ cho rằng việc của cải và quyền lực chính trị tập trung vào tay quá ít người đang làm gia tăng bất bình đẳng và tạo ra tầng lớp giàu có có thể duy trì vị thế qua nhiều thế hệ.“Chưa bao giờ của cải lại tập trung vào tay một nhóm nhỏ người như hiện nay.

Điều đáng lo ngại là xu hướng này có nguy cơ làm mất cân bằng xã hội, gây ra những rạn nứt sâu sắc trong tương lai,” Dario Amodei, CEO công ty AI Anthropic, nhận định.